""
close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej
  • ROLA POLSKICH OFICERÓW W TWORZENIU ARMII BELGIJSKIEJ

  • Rola polskich oficerów w tworzeniu armii belgijskiej w latach 30. XIX wieku

    Belgia wobec Powstania Listopadowego

    W 1815 r. obradujący na Kongresie Wiedeńskim monarchowie postanowili dotychczas zajmowaną przez Francję Belgię przyłączyć do Holandii, nie licząc się przy tym z opinią samych Belgów. Różnice wyznaniowe między mieszkańcami północnych i południowych Niderlandów oraz narastający konflikt w stanach generalnych doprowadził do wybuchu powstania 25 września 1830 r. w Brukseli przeciwko panowaniu holenderskiemu. Było to kolejne, po rewolucji lipcowej we Francji, wystąpienie wymierzone przeciwko porządkowi ustalonemu w 1815 r. Mediacja Wielkiej Brytanii zapobiegła działaniom wojennym, a 4 października 1830 r. Albion wraz z Francją zagwarantowały neutralność i niezależność Belgii. Niemniej nowe państwo wciąż czuło się zagrożone zarówno przez Holandię, jak i Święte Przymierze, a przede wszystkim przez Rosję - głównego wroga zmian politycznych w Europie. Wybuch powstania w Królestwie Polskim, wymierzonego przeciwko carowi, oddalał groźbę interwencji wojsk rosyjskich. Powstanie Listopadowe osłabiające obrońców ancien régime, zwiększało szanse Belgów na trwałą emancypację. Polacy stali się zatem naturalnymi sprzymierzeńcami mieszkańców południowych Niderlandów i od razu zyskali ich sympatię.

    Prasa belgijska przez całą wojnę polsko-rosyjską uważnie śledziła przebieg walk, okazując wiele życzliwości Polakom. Opinia publiczna kształtowana przez dziennikarzy z oburzeniem reagowała na okrucieństwa wojsk carskich oraz wsparcie im udzielane przez Prusy. Z radością przyjmowała wszystkie, nawet najdrobniejsze sukcesy powstańców, nie kryjąc jednak obaw, iż walczący w osamotnieniu Polacy są skazani na porażkę w starciu z najpotężniejszym państwem Europy.

    Belgowie wykorzystali Powstanie Listopadowe do wzmocnienia swojej pozycji przy negocjowaniu kształtu terytorialnego i ustrojowego swojego państwa. Chociaż musieli ostatecznie zgodzić się na monarchię i ustępstwa terytorialne, ale uzyskali własne i niezależne państwo. Przyczyniło się do tego wsparcie Wielkiej Brytanii i Francji, która w krytycznym momencie nie zawahała się wysłać do Belgii swoich wojsk, ale spore znaczenie miała też walka prowadzona przez Polaków. Po upadku Powstania Listopadowego Belgowie mogli się odwdzięczyć przyjmując emigrantów, mimo protestów i nacisków Rosji, do służby w armii.

    Polscy oficerowie w armii belgijskiej

    W latach 1815-1830 w armii niderlandzkiej obowiązywała polityka narodowościowa polegająca na ograniczaniu liczby oficerów pochodzenia belgijskiego (np. w korpusie artylerii na 329 oficerów pochodzenia holenderskiego było jedynie 39 Belgów). Skutkiem tego, w momencie ogłoszenia niepodległości Belgia nie dysponowała kadrą oficerską konieczną do stworzenia armii. Ciągłe zagrożenie ze strony państwa Świętego Przymierza, a zwłaszcza Holandii i inwazja rozpoczęta przez nią 2 sierpnia 1831 r., unaoczniły politykom belgijskim potrzebę szybkiego wzmocnienia własnego wojska. Kampania Dziesięciodniowa prowadzona przez wojska Niderlandzkie zakończyła się bowiem zupełną klęską Belgów, a przed zupełną katastrofą uratowała ich interwencja wojsk francuskich.

    Już 11 kwietnia 1831 r. Kongres Narodowy wydał dekret zezwalający rządowi na zaciągnięcie na służbę oficerów artylerzystów obcego pochodzenia, jednak pod wrażeniem przegranej kampanii 22 września 1831 r. król Leopold I wydał dekret zezwalający na zaciągnięcie we wszystkich rodzajach broni koniecznej liczby obcych oficerów. Dekret obowiązywał do zawarcia traktatu pokojowego z Holandią 19 kwietnia 1839 r.

     Powitanie polskich emigrantów w Belgii,
    litografia z lat 30. XIX wieku


    Oprócz Francuzów najliczniejszą grupą obcokrajowców zatrudnionych w armii belgijskiej byli Polacy. W lutym 1832 r. król Leopold I polecił Nadzwyczajnemu Wysłannikowi i Ministrowi Pełnomocnemu w Paryżu Le Hon'owi, aby, nie zważając na stanowisko Rosji, Prus i Austrii, działających na rzecz Holandii, zainteresować się losem generałów polskich przebywających we Francji. Monarcha chciał aby poprzez nawiązanie kontaktów z najbardziej wpływowymi przedstawicielami polskiej emigracji wysondować możliwość przyjęcia na służbę belgijską polskich żołnierzy i oficerów. Planowano zaciągnąć nawet około 2 000 oficerów i żołnierzy kawalerii oraz artylerii polskiego pochodzenia, a wśród nich m.in. gen. Wojciecha Chrzanowskiego i płk. Ignacego Kruszewskiego. Ponieważ w Belgii brakowało nie tylko oficerów do szkolenia kontyngentów, ale również samych żołnierzy (zaciągnięto jedynie 8 000 zamiast planowanych 12 000) powstał projekt stworzenia polskiego legionu. Władca Francji Ludwik Filip nie wyraził jednak zgody na oficjalny zaciąg do armii belgijskiej wśród Polaków przebywających na terenie Francji, a stanowisko Prus, Austrii i Rosji uniemożliwiło stworzenie polskiej formacji u boku armii belgijskiej.

    W obawie przed represjami ze strony władz carskich wielu Polaków schroniło się również na ternie Belgii. Utworzono dla nich cztery zakłady (dépôts) w Ypres, Nieuport, Ostendzie i Huy. Władze belgijskie rozpoczęły zaciąg wśród Polaków mających cenne doświadczenia z wojny z Rosją. Z czasem do jej szeregów zaczęli napływać również pozbawieni zajęcia oficerowie, którzy początkowo osiedli w innych krajach. Składali przysięgę na wierność Leopoldowi I, ale zachowywali swoje stopnie i starszeństwo z polskiego wojska. Szacuje się, iż mimo niezadowolenia wielu państw w szeregach armii belgijskiej służyło co najmniej kilkudziesięciu polskich oficerów i podoficerów wszystkich broni.

    Grożąc niepodpisaniem traktatu, a później blokując uregulowanie stosunków dyplomatycznych Rosjanie próbowali zapobiec rekrutacji wśród Polaków i doprowadzić do ich usunięcia ich z armii belgijskiej. Podobne naciski wywierały Austria i Prusy. Osiągnęły one apogeum 4 lipca 1839 r., kiedy zawiesiły stosunki dyplomatyczne z Belgią w związku z mianowaniem gen. Jana Skrzyneckiego belgijskim wodzem naczelnym. Ostatecznie doszło do kompromisu i generał stanowiska nie otrzymał, pozostając w dyspozycji rządu. Była to sytuacja wyjątkowa, gdyż władze Belgii konsekwentnie opierały się podobnym szantażom. Stosunki belgijsko-rosyjskie zostały unormowane dopiero w 1853 r., po zakończeniu służby przez Polaków.

    Generał Jan Skrzynecki

    Generał Jan Zygmunt Skrzynecki był najbardziej znanym oficerem służącym w armii belgijskiej, który osiągnął w niej wysoką pozycję.

    generał dywizji Jan Zygmunt Skrzynecki (1786-1860)

    Urodził się 8 lutego 1786 r. w Żebraku w powiecie łukowskim. Jako dwudziestolatek rozpoczął służbę wojskową, wstępując do 1 pułku piechoty armii Księstwa Warszawskiego. Dzięki umiejętnościom i osobistej odwadze szybko awansował: 7 stycznia 1807 r. na sierżanta, 12 lutego na starszego sierżanta, a 16 listopada został porucznikiem. Za zasługi w wojnie z Austrią w 1809 r. został odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari i otrzymał stopień kapitana. W 1811 r. bezowocnie starał się o przeniesienie do służby dyplomatycznej. Rok później wziął udział w wyprawie Wielkiej Armii na Moskwę, po której otrzymał awans na majora. U boku Napoleona walczył w kampaniach 1813 i 1814 r. (w bitwie pod Arcis-sur-Aube uratował Bonapartego, za co otrzymał Legię Honorową). Po jego klęsce wstąpił do armii Królestwa Polskiego otrzymując przydział do elitarnego batalionu grenadierów. Wkrótce awansowano go na podpułkownika, a w 1818 r. na pułkownika. Mianowano go wówczas dowódcą 8 pułku piechoty. Po wybuchu Powstania Listopadowego otrzymał dowództwo brygady, a niedługo potem dywizji piechoty. 3 lutego 1831 r. został generałem brygady, a dwa tygodnie później wybrano go Naczelnym Wodzem. W związku z zarzucanymi mu brakiem wizji strategicznej i inicjatywy oraz zaprzepaszczeniem szans na zniszczenie korpusu gwardii rosyjskiej został w 12 sierpnia odwołany ze stanowiska, a pięć dni później wydalony z polskiej armii.

    Po upadku powstania udał się na emigrację, gdzie stał się obiektem ostrej krytyki i był zaangażowany w działalność polityczną. Początkowo nie przyjął propozycji służby w armii belgijskiej, ale ostatecznie wstąpił do niej 28 grudnia 1838 r. w stopniu generała dywizji. Władze belgijskie planowały mianować go naczelnym wodzem, ale naciski Austrii i Prus pokrzyżowały te zamierzenia i Skrzynecki stanowiska nie otrzymał. Wykonywał natomiast częściowo związane z tym stanowiskiem obowiązki, mając duży wpływ na rozwój wojsk belgijskich. 6 października 1848 r. odszedł z armii i niedługo później powrócił do kraju. Osiedlił się w Krakowie, gdzie 12 stycznia 1860 r. zmarł. Spoczywa na cmentarzu Rakowickim.

    Biogramy niektórych oficerów polskich służących w armii belgijskiej:

    Leopold Ludwik Beber - (ur. 26 XI 1803 r., Wingrany, lub Kalisz, zm. 1849 r., Genua) powstanie zakończył w stopniu por. piechoty, wstąpił do armii belgijskiej 25 I 1839 r. jako por., 28 I 1839 r. przeznaczony do 10 ppl., naturalizowany 9 VII 1842 r., 4 V 1845 r. dymisja. W końcu 1848 r. lub w 1849 r. wstąpił do armii piemonckiej.

    [Armand] Brochowski- (ur. ????, zm. po 1862) powstanie zakończył w stopniu por. 2 puł., oficer kawalerii w armii belgijskiej w l. 1832-1853, doszedł do stopnia mjr.

    Teofil Czarnowski (Czarnomski) - (ur. 23 XI 1809 r., Zagościniec, zm. 10 VI 1842 r., Liège) powstanie zakończył w stopniu por. w szeregach 3 komp. pozyc. art. p., od 30 VIII 1832 r. w stopniu ppor. wstąpił do armii belgijskiej, (2 baon art. oblężniczej), od 1 IV 1832 r. w 2 p. art., 13 X 1834 r. przydzielony do odlewni dział w Liège, 6 XII 1834 por.

    Kazimierz Daszkiewicz - (ur. ????, zm. ????) powstanie zakończył w stopniu ppor. kawalerii (w szeregach zapewne 6 puł.) , w l. 1839-1842 na służbie belgijskiej jako por. piechoty. Do armii belgijskiej wstąpił zapewne 25 I 1839 r.

    Adolf Paweł Dembiński - (ur. 13 VII 1809 r., Marginiszki, zm. 1881, Hondelange, Belgia) powstanie zakończył w stopniu ppor. kawalerii (w szeregach zapewne 6 puł.), przyjęty do armii belgijskiej (na czas wojny z Holandią) 27 VII 1832 r. w stopniu por. 1 ppl., 5 VII 1837 r. kpt. II kl., 10 VIII 1839 r. dymisja.

    Bolesław Dulfus - (ur. 6 I 1812 r., Częstochowa, zm. 1881 r. w Genui) powstanie zakończył w stopniu por. piechoty, przyjęty do armii belgijskiej (1 ppl.) w stopniu ppor. 8 IX 1832 r., walczył przeciw Holandii w 1832 r., 22 I 1838 r. przeniesiony na reformę, wystąpił z wojska w 1840 r.

    Antoni Aleksander Froelich (Frölich) - (ur. 12 I 1806, Kraków, 24 X 1847 r., Antwerpia) zakończył powstanie w stopniu kpt. II kl. artylerii (w szeregach zapewne 4 bat. lek. art. kon.), w armii belgijskiej od 1832 r. (przyjęty w stopniu kpt.), 18 VII 1842 r.

    Józef Kalasanty Godebski - (ur. 7 III 1803 r., Warszawa, zm. 11 III 1868 r. Bruksela) powstanie zakończył w stopniu kpt. piechoty (w szeregach zapewne p. gren.), wstąpił do armii belgijskiej 25 I 1839 r. jako kpt. 5 ppl. (Gandawa), wykładowca nauk matematycznych na kursach dla oficerów i żołnierzy 5 ppl., 18 I 1849 r. uzyskał obywatelstwo belgijskie, służył do 23 IV 1862 r., dymisjonowany w stopniu mjr.

    Franciszek Gordaszewski - (ur. 1799 r., Lubin, 4 IV 1870 r., Varenne) powstanie zakończył w stopniu kpt. 2 ppl., wstąpił do armii belgijskiej 25 I 1839 r. jako kpt. II kl. w 8 ppl., 28 IV 1842 r. wziął dymisję.

    [prawdopodobnie Maurycy] hr. Grabowski - (ur. ????, zm. ????) powstanie zakończył jako kpt. 2 psk., 11 VI 1832 r. wstąpił do 1 pkir. jako kpt. 2 kl., 17 V 1835 r. awans na kpt. I kl., 29 VIII 1837 r.

    Stanisław Egbert Koźmian - (ur. 21 IV 1811 r. Wronów, zm. 23 IV 1885 r., Poznań) powstanie zakończył w stopniu ppor. art., ochotnik w oblężeniu cytadeli w Antwerpii w 1832 r.

    Ignacy Marceli Kruszewski - (ur. 6 I 1799 r., Lusławice, zm. 25 XII 1875 r., Gogołów) odznaczył się w powstaniu listopadowym (w 1830 r. por., w lipcu 1831 r. płk kawalerii), wstąpił w 1832 r. w stopniu płk. (potwierdzone 30 IV 1832 r.), dowódca 2 psk. (l. 1832-1839), tymczasowy dowódca 2. Brygady Kawalerii w Dywizji Lekkiej Kawalerii, w 1841 r. otrzymał obywatelstwo belgijskie, 21 VII 1842 r. awans na gen.-mjr., dowódca 1. BK (l. 1839-1848), 23 IX 1835 r. odznaczony krzyżem Leopolda, a 3 III 1846 r. krzyżem oficerskim Leopolda, w 1848 r. urlopowany z powodu powstania w Wlk. Ks. Poznańskim, po powrocie do Belgii ponownie objął dowództwo 1 BK, 30 XII 1848 r. otrzymał tymczasowe dowództwo nad Dywizją Kawalerii, 29 VII 1852 r. wziął dymisję, 8 III 1860 r. otrzymał krzyż za wysługę lat. SBOPL, t. II, s. 373.

    Księżopolski [Xiezopolski] - prawdopodobnie Józef (ur. ????, zm. ????) powstanie zakończył w stopniu por. 4 puł., do armii belgijskiej przyjęty 25 I 1839 r. jako por.

    Edward Lange - (ur. 25 V 1812 r., Lenarczyce, zm. 2 X 1879, Florencja), powstanie zakończył w stopniu ppor. piechoty (w szeregach zapewne 4 ppl.), do armii belgijskiej przyjęty 25 I 1839 r. jako ppor., 28 I 1839 r. skierowany do 1 ppl., 8 XII 1843 r. podał się do dymisji. Potem w służbie tureckiej. Walczył w armii 1000 czerwonych koszul Garibaldiego, wstąpił do armii piemonckiej, walczył w 1866 r.

    Stanisław Kajetan Leszczyński - (23 IV 1810 r., Kalisz, zm. ????), powstanie zakończył w stopniu kpt. kawalerii, od 4 VI 1832 r. w armii belgijskiej, przyjęty (na czas wojny z Holandią) w stopniu kpt. sztabu 2 kl., 25 VI 1835 r. kpt. I kl., 31 XII 1840 r. przeniesiony w stan nieczynności, 15 I 1841 r. otrzymał naturalizację, 29 IX 1841 r. przywrócony do służby czynnej, 19 VI 1844 r. wykreślony z armii jako dezerter.

    Konstanty Linowski - (ur. 18 VII 1807 r., Turowice, zm. 8 IX 1858 r., Paryż), w służbie dyplomatycznej powstania, następnie w stopniu ppor. adiutant Naczelnego Wodza, 21 IX 1831 r. awans na por., od 28 VIII 1832 r. w armii belgijskiej (na czas wojny z Holandią) jako kpt. 2 kl., 29 VIII 1832 r. adiutant Sztabu Generalnego, od 31 V 1838 r. kpt. I kl., od 2 XII 1839 w archiwum wojennym, 28 V 1841 r. przyjęty ostatecznie do armii belgijskiej, 18 VII 1845 r. mjr, od 4 X 1847 r. szef sztabu dywizji lekkiej kawalerii, od 30 XII 1848 r. szef sztabu dywizji ciężkiej kawalerii, od 9 II 1850 r. szef sztabu 1 dywizji terytorialnej i 1 DP, 20 VII 1846 r. odznaczony orderem Leopolda I, 4 IV 1852 r. przeniesiony w st. nieczynności, 21 III 1853 r. przeniesiony na pensję, od 5 I 1854 r. ppłk honorowy.

    Wilhelm Malczewski - (ur. 8 X 1804 r., Beleck, zm. 1849 r. Irkuck), powstanie zakończył, w stopniu por., do armii belgijskiej przyjęty 25 I 1839 r. jako por. piechoty (zapewne 7 ppl.), 28 I 1839 r. przeznaczony do 7 ppl., 29 X 1841 r. przeniesiony w st. nieczynności z powodu choroby, 1 VIII 1843 r. przywrócony do służby czynnej, 4 VIII 1843 r. skierowany do 1 psp., 11 I 1844 r. przeniesiony w st. nieczynności, 18 X 1845 r. wziął dymisję.

    Leon Mazurkiewicz - (ur. 1809, Borów, zm. 16 VIII 1846 r., Mons), powstanie zakończył w stopniu ppor. 2 puł., służył w armii belgijskiej w l. 1832-1846 jako por. 2 puł.

    Ignacy Michałowski - (ur. 31 VII 1805 r., Moskoszew, zm. 5 X 1895 r., Warszawa), powstanie zakończył w stopniu por. w szeregach 2 bat. lek. art. kon., do armii belgijskiej wstąpił (na czas wojny z Holandią) 30 VIII 1832 r., 1 IV 1836 r. przeznaczony do 1 p. art., 30 VII 1837 r. kpt. 2 kl., 12 I 1842 r. otrzymał tzw. małą naturalizację, 3 VI 1842 r. przyjęty ostatecznie do armii belgijskiej, 8 VI 1842 r. kpt. I kl., 1 VII 1842 r. skierowany do 4 p. art., 8 X 1844 r. trafił do 1 p. art., 4 IV 1852 r. przeniesiony w st. nieczynności, 5 I 1857 mjr honorowy art.

    Jan Nepomucen Młodecki - (ur. 13 VII 1804 r., lub 12 VII 1806 r. w Gromadzicach, zm. 12 IX 1883 r., Kraków) powstanie zakończył w stopniu kpt. piechoty (w szeregach zapewne 11 ppl.), do armii belgijskiej przyjęty 25 I 1839 r. jako por., 28 I 1839 r. skierowany do 3 ppl., 14 II 1839 r. otrzymał dymisję. Służył w armii francuskiej oraz francuskiej Gwardii Narodowej w czasie wojny z Prusami 1870-1871.

    Karol Neuman - (ur. 1805 r., lub 1 II 1806 r., Sołomka na Wołyniu, lub Równem, zm. ????) powstanie zakończył w stopniu ppor. kawalerii (w szeregach zapewne 1 p. jazdy mazurów, choć wcześniej służył w piechocie) do armii belgijskiej przyjęty 25 I 1839 r. jako por., 28 I 1839 r. skierowany do 13 p. rez., 18 VI 1839 r. przeniesiony do 7 ppl., 11 VIII 1842 r. otrzymał dymisję.

    Eugeniusz Kazimierz Oborski - (ur. 4 III 1812 r., Brwilno, lub Brywitno, zm. 20 IX 1880, Miłosław) powstanie zakończył w stopniu ppor. kawalerii (w szeregach zapewne 2 p. jazdy krakowskiej), do armii belgijskiej przyjęty 25 I 1839 r. jako ppor., 28 I 1839 r. skierowany do 13 p. rez., 18 VI 1839 r. skierowany do 7 ppl., 22 XII 1842 r. przeniesiony do rezerwy, 27 IX 1844 r. zwolniony z rez. na własną prośbę. W 1856 r. wstąpił do armii francuskiej.

    Józef Krystyn Ostrowski - (19 V 1811 r., Ujazd, zm. 4 VII 1882 r., Lozanna) powstanie zakończył w stopniu ppor. (w szeregach zapewne 4 bat. art. kon.), w l. 1832-1836 ppor. artylerii, uczestniczył w oblężeniu cytadeli w Antwerpii, stacjonował w Liège, 17 XI 1836 r. wziął dymisję.

    Tomasz [hr. ?] Ostrowski - (ur. 19 V 1810 r., Warszawa, zm. ????) powstanie zakończył w stopniu ppor. kawalerii (w szeregach zapewne 5 psk.), w l. 1832-1837 kpt. 2 kl. kawalerii, służył w 2 puł., 12 III 1837 wziął dymisję.

    Zygmunt Patkowski - (ur. 1800, Wołczyn, zm. 4 IV 1878, Schaarbeck) powstanie zakończył w stopniu por. piechoty (w szeregach zapewne 4 ppl.), przyjęty do armii belgijskiej (na czas wojny z Holandią) w stopniu por. 27 VII 1832 r., 20 VIII 1837 r. wziął dymisję, do służby powrócił 27 I 1839 r. w stopniu por., 30 I 1839 r. przeznaczony do służby w 18 p. rez., 8 X 1841 r. przeniesiony do 3 psp., 29 X 1841 r. przeniesiony do 1 ppl., 4 IV 1852 r. przeniesiony w st. nieczynności, od 21 III 1853 r. pensjonowany.

    Aleksander Pausza - (ur. 10 XI 1805, Dubno, zm. ????) powstanie zakończył w stopniu ppor. (w szeregach Legii Litewsko-Ruskiej), do armii belgijskiej przyjęty 25 I 1839 r. jako ppor., skierowany 25 I 1839 r. do 13 p. rez., 18 VI 1839 r. przeniesiony do 7 ppl., 14 II 1843 r. wziął dymisję.

    hr. Bernard Potocki - (ur. ????, zm. ????) odznaczył się w powstaniu jako adiutant dowódcy 2 korpusu kawalerii gen. Łubieńskiego (stopniowe awanse od wachmistrza do kapitana kawalerii - 25 V 1831 r.). W armii belgijskiej w stopniu kapitana kawalerii od 5 XII 1832 r. Służył jedynie za mieszkanie i wikt. Przydzielony do sztabu 1 dywizji 6 XII 1832 r. Wziął dymisję 24 VI 1839.

    Prot Feliks Prószyński - (ur. 1799 r., Łoszyca Mała, zm. 19 I 1849 r., Gandawa) powstanie zakończył w stopniu ppłk. kawalerii, przyjęty do armii belgijskiej w stopniu podpułkownika sztabowego na mocy zarządzenia królewskiego z 31 III 1832 r. Wysłany do Francji w celu prowadzenia zaciągu oficerów polskich do armii belgijskiej. Jednocześnie prowadził weryfikację i poręczał za polskich oficerów przyjętych do armii belgijskiej. 13 IX 1832 r. skierowany do belgijskiego Sztabu Głównego. 18 VIII 1836 r. zatwierdzony przez Leopolda I na etacie ppłk 18 VIII 1836 r. zatwierdzony przez Leopolda I na etacie ppłk, 13 X 1838 r. szef sztabu korpusu obserwacyjnego Luksemburga. W 1839 r. wziął udział w wojnie z Holandią. Od 18 VI 1839 r. szef sztabu 3 dywizji terytorialnej (Liège), od 23 XI 1842 szef sztabu 1 dywizji terytorialnej (Gandawa). 23 I 1833 r. dekretem Ludwika Filipa odznaczony Legią Honorową, a 21 XII 1843 r. krzyżem Leopolda I. W 1845 r. awansowany na pułkownika.

    Józef Purzycki - (ur. 8 XII 1804, Mimote (Litwa), zm. ????) zakończył powstanie w stopniu kpt. (w szeregach Legii Litewsko-Wołyńskiej), 4 VI 1832 wstąpił do armii belgijskiej (pkir.) w stopniu por., 8 VII 1834 r. skierowany do 2 puł, 6 IX 1834 r. wziął dymisję.

    Leopold Raczyński - (ur. 15 XI 1806, Smotrycz, zm. 25 XII 1879, Śrem) powstanie zakończył w stopniu ppor. kawalerii (w szeregach zapewne 2 psk.), 20 X 1835 r. wstąpił do armii belgijskiej jako weterynarz 2 kl. w 2 psk. (Namur), 21 XII 1839 r. ppor. kawalerii, 12 I 1842 r. otrzymał tzw. małą naturalizację, 9 IV 1850 r. por., 4 IV 1852 r. przeniesiony w st. nieczynności, od 21 III 1853 r. pensjonowany, w 1863 r. powrócił do kraju (Galicja).

    Modest Rottermund - (ur. 15 VI 1808, Pustomyty, zm. ????) w powstaniu ppor. krakusów, został odznaczony złotym krzyżem, 1 VI 1832 r. wstąpił do armii belgijskiej (do 1 pułku ułanów, Gandawa) w randze por., 12 I 1842 r. otrzymał tzw. małą naturalizację, 3 VI 1842 r. przyjęty ostatecznie do armii belgijskiej, 7 VIII 1844 r. kpt. 2 kl., 7 VIII 1844 r. wziął dymisję.

    Antoni Rychlicki - (ur. 15 XI 1800 r., Pechreby, zm. 10 I 1840 r., Tournhout) powstanie zakończył w stopniu ppor. artylerii, do armii belgijskiej przyjęty 25 I 1839 r. jako ppor., 28 I 1839 r. skierowany do 15 p. rez., 18 VI 1839 r. przeniesiony do 3 ppl.

    hr. Władysław [Ladislas] Zamoyski - (ur. ????, zm. ????) syn Stanisława i Zofii z Czartoryskich, por. w 1 pułku ułanów (zw. pułkiem ks. Orańskiego), adiutant Wlk. Ks. Konstantego w 1830 r., odprawiony przez Wielkiego Księcia, adiutant gen. Chłopickiego, szef sztabu II korpusu kawalerii, 19 II 1831 odznaczony Krzyżem Wojennym po bitwie pod Wawrem, na polu bitwy 1 kwietnia awansowany na podpułkownika za rozbicie centrum rosyjskiego, zdobycie 3 sztandarów piechoty i wzięcie do niewoli ponad 1 000 na czele 6 plutonów kawalerii. W ataku tym hr. Zamoyski został dwukrotnie ranny. Powrócił do służby na stanowisku szefa sztabu. Walczył w bitwie pod Ostrołęką. 1 VII 1831 r. mianowany szefem sztabu w nowosformowanym korpusie Ramorino. W wieku niespełna 28 lat awansował na pułkownika. W armii belgijskiej od 5 XII 1832 r. służył za wikt i mieszkanie, bez pensji. W armii belgijskiej służył w stopniu pułkownika na stanowisku szefa sztabu generalnego i uczestniczył w oblężeniu cytadeli w Antwerpii. Służbę w armii belgijskiej zakończył 24 VI 1839 r. W 1846 r. z 60 polskimi oficerami wstąpił do papieskiej armii Piusa IX, następnie w armii Piemontu, armii węgierskiej, następnie w legionie polskim w Serbii, a potem w Turcji, powrócił do Francji po wybuchu wojny krymskiej, w stopniu generalskim powrócił do Turcji, gdzie rozpoczął formowanie polskich oddziałów lekkiej kawalerii (kozaków)

    Inni polscy oficerowie służący w armii belgijskiej:
    Czech, piechur
    Dąbrowski, (Adam ?) piechur
    kpt. Idzikowski, (Tadeusz ?)
    Jastrzembski (Jastrzębski) - lekarz
    Karski
    Kleczowski - (mjr 1853 r., służył później w armii brytyjskiej w Chinach, gdzie zmarł w 1867 r. w Amoy), kawalerzysta
    Lubienicki, kawalerzysta
    Luboradzki (Józef ?), artylerzysta
    Podhorodeński, kawalerzysta
    Rzewuski (Ferdynand? Konstanty?), kawalerzysta
    Sałkowski, piechur
    Saint-Cyr Léonard de - kawalerzysta
    Sulikowski - lekarz
    Szopowicz - artylerzysta
    Sobieski - artylerzysta
    hr. Wołodkiewicz - kawalerzysta
    Zabiełło - kawalerzysta
    Zaborowski - ppor. piechoty
    Zawisza-Czarny (?) - artylerzysta
    Zboiński - artylerzysta
    Żaba [Zaba] - kawalerzysta

    Opracowali: Mikołaj Kubacki i Wojciech Markert
    WOJSKOWE BIURO BADAŃ HISTORYCZNYCH

    Bibliografia selektywna
    Bielecki Robert, Słownik Biograficzny oficerów Powstania Listopadowego, t. 1-3,
    Warszawa 1995-1998
    Marzenach Charles, Les Officers Polonais dans L Armie Belge apres 1830, Bruksela 1931
    Powstanie Listopadowe 1830-1831. Dzieje wewnętrzne. Militaria. Europa wobec powstania, red. Władysław Zajewski, Warszawa 1980
    Tarczyński Marek, Generalicja Powstania Listopadowego, Warszawa 1980

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: